MẸ TÔI
Ảnh bố mẹ tôi chụp năm 1938 (năm tôi ra đời)
Cũng
như biết bao bà mẹ Việt Nam khác, mẹ tôi chỉ là một người phụ nữ nội
trợ bình thường. Nhưng với tám anh chị em chúng tôi thì bà là một tấm
gương rất lớn. Sinh ra trong một gia đình giàu có nhất nhì Bắc Bộ. Ông
ngoại tôi đã ủng hộ tới một thùng vàng trong tuần lễ vàng ở Hà Nội năm
1945 và được đứng cạnh đồng chí Phạm Văn Đồng, ông bà Trịnh Văn Bô trong
buổi lễ Tuần lễ vàng vào tháng 9-1945 trước Nhà hát lớn Hà Nội (ảnh cụ
Tiệp). Trong khi đó bố tôi chỉ là một ông giáo xuất thân từ một làng
quê nghèo khó. Cuốn tiểu thuyết đầu tay Cậu bé nhà quê (1925) chính là
một phần tuổi thơ của bố tôi tại làng Ngọc Lập, Mỹ Hào, Hưng Yên. 
Từ
trái sang gồm nhà tư sản Hòa Tường, ông bà Trịnh Văn Bô, mẹ ông Trịnh
Văn Bô, Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng, cụ Tiệp trước thềm Nhà hát lớn Hà
Nội tại Tuần lễ vàng (1945)
Gia đình: Bố mẹ và 7 con (Anh Lân Tuất ở xa)
Trong Hồi ký giáo dục (1995) Bố tôi viết: Một hôm anh Liễn là bạn đồng nghiệp cũ ở Hồng Bàng đến mời tôi làm phù rể cho anh lấy con gái đầu của ông Hoan, con rể cụ Tiệp. Tôi nhận lời và lên Bạch Hạc để đón dâu. Trong bữa tiệc lớn ở ngôi nhà đồ sộ của cụ Tiệp, người ta xếp tôi ngôi trước cô phù dâu là Nguyễn Thị Tề (tức là vợ tôi sau này). Biết rằng cô ấy học trường Xơ Sainte Marie ở Hà Nội, tôi bắt chuyện bằng tiếng Pháp. Cô ấy trả lời tôi rất thông thạo, nhưng chỉ cúi mặt không nhìn tôi. Khi ra về tôi đã cảm thấy đó là một phụ nữ vừa có sắc, vừa có học thức lại dịu hiền. Được ít lâu Trường Sainte Marie mở cuộc chợ phiên, tôi đến dự. Khi mới đến nơi, tôi thấy cô Tề đương đứng trên sân khấu hát đồng ca. Tôi đến cái phòng trưmng bày những tác phẩm thủ công của học sinh bày bán. Thấy một bức tranh lụa vẽ hoa rất đẹp, tôi hỏi mua. Người bán hàng là học trò cũ của tôi ở Trung Bắc học hiệu là cô Thìn. Cô ấy nói: “Bức tranh này của chị Tề đấy thầy ạ! ”. Tôi liền mua bức tranh đem về treo trong nhà. Từ bấy tôi cứ nghĩ: Đây là một phụ nữ có sắc, có tài, làm thế nào mà mình kết duyên được? May mà lúc đó có người em trai của cô Tề là Nguyễn Hữu Vương học ở Hồng Bàng. Tôi gọi cậu ấy đến chơi và nhờ chuyển một bức thư cho cụ Tiệp. Tôi nhà nghèo, cụ Tiệp là một người giàu vào hạng nhất nhì ở Bắc kỳ lúc bấy giờ, thế mà tôi cũng liều viết thư xin được làm rể cụ. Vương vui lòng nhận thư đem về, Hai hôm sau cậu ấy đem lại cho tôi một danh thiếp của cụ mời tôi đến nhà ăn cơm. Đúng ngày, đúng giờ, tôi đến, được ngồi vào bàn ăn có bốn người: cụ Tiệp, bà vợ kế của cụ , cậu Vương và tôi. Hôm đó cụ cho ăn cơm Tây. Trong bữa ăn cụ luôn hỏi tôi về mọi chuyện, về việc nhà, việc xã hội, việc học hành, việc công tác, Tôi đều thành thực trả lời. Đến cuối bữa, cụ gọi anh Tứ đem xì gà ra. Tôi thưa là tôi không biết hút. Vẫn chưa thấy cụ nói gì đến yêu cầu của tôi, tôi liền nhắc lại lời thỉnh cầu của mình. Không ngờ cụ là người của thế hệ trước mà lại rất mới. Cụ thong thả nói :” Trước đây tôi chưa biết ông. Từ lúc ông đến đây và sau khi ông nó chuyện, tôi biết ông là một người có học thức và đứng đắn, theo ý tôi, tôi đồng ý”. Cụ quay sang hỏi bà kế: “Ý bà thế nào” Bà kế trả lời: “Tôi cũng bằng lòng” Song cụ nói thêm: “ Nhưng còn một điều quan trọng nữa là em nó có đồng ý hay không chứ” Tôi ra về nửa mừng, nửa lo. Hai hôm sau, tôi gặp cậu Vương và hỏi: “Ý chị thế nào?” Cậu Vương nói: “Thưa Thầy, chị em nói: Thầy mẹ đặt đâu con ngồi đấy”. Tôi vô cùng sung sướng, trong lòng rất phục ông cụ là rất mới, vì cụ không hỏi tuổi tôi, không có so tuổi, thế mà đã bằng lòng cho tôi làm rể”.
Ngày ấy mọi người chỉ nghĩ tản cư ít lâu thôi cho nên gia đình tôi đã để lại tất cả đồ đạc tại Hà Nội, chỉ mang theo những đồ dùng và quần áo tối thiểu. Ngờ đâu khi đang ở Phú Thọ thì Pháp nhẩy dù xuống thành phố này. Từ hầm trú ẩn cả nhà chạy ra cánh đồng và đi thật nhanh xa thành phố. Khi Pháp rút đi chúng tôi quay về thì mọi đồ đạc đã bị kẻ gian lấy hết. Mỗi người chỉ còn một bộ quần áo trên người (!. Bố tôi khi đó làm Giáo đốc Giáo dục Liên khu X nhưng làm gì có lương, chỉ có mỗi tháng 53kg gạo. Bố tôi dành 20kg để đi kinh lý khắp liên khu trên một chiếc xe đạp (thời ấy Bố tôi đã được Bác Hồ tặng thưởng một bộ quần áo lụa và một bằng khen ghi là Một Giám đốc có tài). Còn lại 33kg dành cho mẹ tôi để gánh vác cả một đàn con đang tuổi ăn học. Ai có thể ngờ rằng một phụ nữ xuất thân từ chốn nhung lụa nay theo chồng chuyển hết từ tỉnh này sang tỉnh khác với đầy khó khăn trong đời sống. Tôi còn nhớ có thời ở Yên Bái cả nhà phải hấp sắn lưu niên nạo ra (sắn to như bắp chân do người dân bỏ quên trên rừng) rồi chấm với muối ớt , ăn qua ngày. Còn thời ở Phú Thọ mẹ tôi mua thóc rồi cùng với chị gái tôi xay giã, dần sàng để lấy lãi từ chỗ… cám. Rồi đến khi ở Thái Nguyên mẹ tôi và chị tôi tìm mua quần áo rét của những người tản cư từ Hà Nội ra và đi vào tận mép rừng đổi lấy gạo của các gia đình người dân tộc Trại. Mẹ tôi kể chuyện: Họ thật thà lắm, cứ mời ăn cơm và bảo “Đừng lo thiếu cơm, nhà lúc nào cũng nấu thừa cơm cho… chó mèo" (!). Mẹ tôi vừa kể vừa cười một cách rất lạc quan. Hòa Bình lập lại cả nhà về Hà Nội và ở nhờ nhà một người bạn của bố tôi tại phố Yết Kiêu. Mẹ tôi nhận bán đường cho Mậu dịch . Cả nhà xúm vào dán bao và cân đong từng cân một để bán theo tem phiếu cho dân chúng. Sau này bố tôi được phân 1 căn hộ 21m2 ở khu tập thể Kim Liên. Từ căn phòng nhỏ bé ấy tám anh chị em tôi trưởng thành lên dần.
Gia đình năm 1956
Ông bà và các cháu nội ngoại khi còn nhỏ
Còn
nhớ Lân Việt khi còn học ở trường Y, một hôm đang đêm có người đến nhờ
đi khám cấp cứu, trời rét và Việt ngại vì chỉ đang là sinh viên, nhưng
mẹ tôi động viên: Con cố gắng cứu giúp người ta, dù sao con cũng hiểu
biết hơn người ngoài ngành. Sau này khi trở thành Hiệu trưởng Đại học Y
Hà Nội, Viện trưởng Viện tim mạch trung ương, Việt thường nói lời căn
dặn ấy theo em trong suốt mỗi lần tiếp xúc với bệnh nhân. Lân Tráng nhập
ngũ vào bộ đội Phòng không, nhiều lần bị bom nổ vùi lấp trong đất, mẹ
tôi xót lắm nhưng vẫn viết thư động viên con phấn đấu hoàn thành nhiệm
vụ. Đang là giảng viên Đại học Bách khoa nhưng khi nhập ngũ Tráng chí
xin làm Binh nhất theo chế độ Nghĩa vụ quân sự. Nhưng khi hết hạn, theo
yêu cầu của quân đội Tráng đã ở lại tiếp đến hết năm thứ 19 , sau đó mới
trở lại Trường (!)Với các con dâu mẹ tôi yêu quý như con đẻ và thường xuyên chăm sóc, bảo ban, đỡ đần. Từ đó mà các con dâu cũng hết sức gần gũi, thân thiết không khác gì đối với mẹ đẻ. Những ngày cuối cùng trong bệnh viện các con dâu cùng con trai lúc nào cũng thay nhau túc trực bên giường bệnh, khiến nhiều người ít con phải thốt lên sự ghen tỵ một cách thân thương.
Cuối cuốn “Hồi ký giáo dục” Bố tôi viết:” Sở dĩ tôi có được ít nhiều đóng góp cho giáo dục, cho văn học, cho ngôn ngữ là nhờ thoát khỏi ách thống trị của thực dân, nhờ gương sáng của Bác Hồ và của một số thầy, nhờ sự giúp đỡ tận tình của bạn bè và của học sinh, sinh viên và nhất là nhờ đức tính hy sinh, tận tụy của người vợi hiền trong 59 năm trời đã chăm sóc cho tôi và đã giúp tôi nuôi nấng, dạy dỗ được 8 người con trưởng thành”
Đáng tiếc thay, nếu Trời cho mẹ tôi sống thêm một năm nữa thôi thì chúng tôi đã có thể tổ chức mừng đám cưới Kim cương cho hai cụ.
Cả cuộc đời mẹ tôi là một chuỗi năm tháng hy sinh để chồng yên tâm công tác và để cả đàn con được trở thành những người có ích. Trong hoàn cảnh khó khăn đến vậy của hai cuộc kháng chiến gian khổ, không có sự hy sinh trong tinh thần lạc quan của mẹ tôi thì làm sao có được 7 người con có học vị Tiến sĩ, trong đó có 3 Giáo sư và 3 Phó giáo sư (chưa kể đến con rể các con dâu và các cháu nội ngoại)
Đại gia đình Nguyễn Lân
Thật
đau đớn, vì sau khi chị tôi (TS.Nguyễn Tề Chỉnh) bị mất đột ngột vì tai
nạn giao thông vào năm 1992 (dù đang đi xe đạp sát lề đường!) , mẹ tôi
bỗng nhiên suy sụp nhanh chóng. Không suy sụp sao được vì đó là người
con gái duy nhất trong 8 người con, lại là người con gái xinh đẹp và hết
mực hiếu thảo, hiền hậu. Mẹ tôi qua đời sau đó một năm , để lại muôn
vàn đau thương cho bố tôi và tất cả gia đình chúng tôi. Vẫn biết sinh-lão-bệnh-tử là quy luật của muôn đời nhưng chị tôi, mẹ tôi và rồi đến bố tôi mất đi khi chưa thấy được đàn con và cả đàn cháu nội ngoại đều thật sự trưởng thành như ngày hôm nay thì thật là điều đau xót biết bao. Bố mẹ tôi hiện yên nghỉ cạnh nhau tại nghĩa trang quê nhà, sau gần sáu thập kỷ chung sống hết sức hòa thuận với nhau và nuôi dạy cả một đàn con cháu nên người.
Bố mẹ yên nghỉ tại quê nhà
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét